Literature and Climate: Dutch Literatures and Ecology

Course goals

De cursusdoelen zijn:

• studenten leren diachroon & transhistorisch denken en lezen; 
• studenten leren een breed corpus literaire teksten kritisch analyseren; 
• studenten leren standpunten uit secundaire teksten adequaat parafraseren; 
• studenten leren gebruik te maken van digitale collecties om relevant (vooral primair) materiaal te vinden.

Content

De klimaatcrisis komt niet uit de lucht gevallen. Hij is het gevolg van een hardnekkig geloof in vooruitgang, een ongebreidelde exploitatie van milieu en mensen, een spectaculair toegenomen welvaart en consumptie, en een collectief onvermogen om de waarschuwingen van wetenschappers om te zetten in daden. De crisis stelt ons voor grote maatschappelijke en technologische uitdagingen, maar in wezen is hij cultureel van aard: hij toont ons wat mensen beschouwen als een goed leven en welke offers we wel en niet bereid zijn te leveren om dat leven te leiden. In de ecokritiek onderzoeken geesteswetenschappers de waardepatronen die schrijvers in dit opzicht uitdragen.

Historisch gesproken is de klimaatcrisis het gevolg van beslissingen die sinds het einde van de achttiende eeuw zijn genomen, vooral in het Westen. Pas sinds de Industriële Revolutie immers gebruiken we op grote schaal fossiele brandstoffen. De kracht, warmte en welvaart die zo ontwikkeld konden worden, versterkten de indruk dat de mens heerser was over de natuur. Niet iedereen deelde dit vooruitgangsgeloof. Sommige, in ons taalgebied vooral religieuze auteurs waarschuwden voor deze hoogmoed. Scherpzinnige geesten zagen problematische parallellen tussen hoe dieren, bomen, vrouwen en mensen van kleur werden behandeld. Anders geformuleerd: de geschiedenis van de moderniteit is er (ook) een van exploitatie – van de aardbodem én van mensen.

De culturele en literaire geschiedenis van deze crisis moet grotendeels nog geschreven worden. In deze cursus kijken we naar wat we op dat vlak al weten, maar gaan we vooral ook op zoek naar extra primair materiaal dat ons beeld kan verdiepen en verbreden. We doen dit specifiek voor Nederlandstalige gebieden en onderzoeken ook het lokale, regionale en/of nationale zelfbeeld dat samenhangt met de energiegeschiedenis (turf, steenkool, olie, gas, windmolens). Extra aandacht gaat daarbij naar de koppeling van extractie (het delven van grondstoffen), exploitatie (van arbeiders en milieu) en kolonialisme. Ook de relatie met dieren staat op het programma, waarbij we ons onder meer afvragen of koeien in Nederland op dezelfde manier communiceren dan hun soortgenoten elders in de wereld.

We lezen de waarschuwende natuurgedichten van Guido Gezelle uit de negentiende eeuw en de vroeg-twintigste-eeuwse geschriften van Jac. P. Thijsse, de oprichter van Natuurmonumenten. Maar we hebben ook oog voor hoe auteurs helemaal opgingen in de zegeningen van de moderne tijd, in hun bijdrage aan de walvisvaart, liefde voor auto's, hun werk voor Shell, hun streven naar grotere welstand. Na de Tweede Wereldoorlog en vooral deze eeuw, waarin vervuiling, dierenmishandeling en milieuschandalen steeds meer aandacht krijgen, waren het vaak schrijvers of liedjesmakers, striptekenaars en scenaristen die aandacht vroegen voor de tol die we (zouden moeten) betalen voor onze omgang met de natuur. Het leidde tot de ontwikkeling van een nieuw genre – clifi, klimaatfictie –  en ook een nieuwe manier om literatuur te bestuderen, ecokritiek. Deze cursus geeft een inleiding tot die ecokritiek en reconstrueert de rol die de Nederlandstalige literatuur heeft gespeeld in deze geschiedenis.

Additional information

Let op: het getoonde timeslot is nog niet definitief en kan nog wijzigen tot de 3^e woensdag van september.