Private Law in Perspective: The Government from a Civil Law Perspective

In deze cursus staat het grensvlak tussen privaatrecht en bestuursrecht centraal. Het vak sluit goed aan bij de juridische realiteit, waarin veel rechtsvragen en casuïstiek zich weinig tot niets aantrekken van de grenzen tussen publiekrecht en privaatrecht. Om goed hierop in te kunnen gaan, dient men zowel inzicht te hebben in de hoofdzaken van het staats- en bestuursrecht als van het privaatrecht. De ontmoeting – soms confrontatie – tussen privaatrecht en bestuursrecht doet zich op verschillende plaatsen in het recht voor en wordt dan ook vanuit verschillende invalshoeken aan de orde gesteld.
 
In de eerste helft van het vak staat de privaatrechtelijk handelende overheid centraal. In de tweede helft wordt de overheid juist geconfronteerd met het privaatrecht als de burger het aansprakelijkheidsrecht tegen de overheid inzet.
 
Deel I: Privaatrechtelijk handelen door de overheid

De verhouding tussen publiek- en privaatrecht kan helder worden gemaakt aan de hand van drie kernvragen:

1. Wanneer kwalificeren we een instantie of een bepaalde handeling als publiekrechtelijk of juist als privaatrechtelijk? (de kwalificatievraag)

2. In hoeverre mag de overheid gebruikmaken van privaatrechtelijke instrumenten? (de instrumentenvraag)

3. Welk recht geldt er wanneer de overheid gebruikmaakt van het privaatrecht? En verandert de inhoud of toepassing van dat recht doordat het wordt ingezet door de overheid? (de normeringsvraag)

Deze vragen vormen samen een duidelijke kapstok om privaatrechtelijk overheidsoptreden te analyseren.

Naast het zoeken naar concrete antwoorden op de drie vragen, wordt ook stilgestaan bij bredere, meer conceptuele inzichten. De verhouding tussen publiek- en privaatrecht is namelijk niet statisch, maar verandert mee met maatschappelijke en politieke ontwikkelingen. Waar het klassieke bestuursrecht vooral uitging van de overheid als hoeder van het algemeen belang in verticale verhoudingen, zien we tegenwoordig meer privatisering, horizontalisering en decentralisering. Taken en bevoegdheden verschuiven van overheid naar private partijen. Dit biedt kansen, maar roept ook bezwaren op – en juist die dynamiek komt in deze cursus aan bod.
Deel II: Overheidsaansprakelijkheid
In het tweede deel draait het om de vraag hoe en wanneer de overheid aansprakelijk kan worden gesteld voor schade. Dit rechtsgebied wordt gekenmerkt door een verdeling van bevoegdheden tussen de burgerlijke rechter en de bestuursrechter. Waar vroeger vooral de civiele rechter een centrale rol had, zien we dat de bestuursrechter de afgelopen jaren steeds meer terrein heeft gewonnen, onder andere bij schadevergoeding wegens appellabele besluiten.

De kern van het overheidsaansprakelijkheidsrecht ligt in artikel 6:162 BW (onrechtmatige daad).

Daarnaast wordt aandacht besteed aan aansprakelijkheid voor rechtmatig overheidshandelen. Denk bijvoorbeeld aan de aanleg van infrastructuur of maatregelen tijdens de coronapandemie: noodzakelijke besluiten in het algemeen belang, die tegelijkertijd grote schade kunnen veroorzaken bij individuele burgers. Hier speelt het gelijkheidsbeginsel voor openbare lasten (égalitébeginsel), dat de basis vormt voor nadeelcompensatie. Hoe burgers die compensatie kunnen claimen, en welke rechter daar uiteindelijk over beslist, is een belangrijk onderdeel van dit thema.

Ook de procesmogelijkheden van burgers en belangenorganisaties komen aan bod, inclusief het collectieve actierecht. Zaken zoals de Urgenda-klimaatzaak laten zien hoe de civielrechtelijke weg wordt benut om de overheid tot actie of schadevergoeding te dwingen. Daarbij spelen internationale verdragen en Europees recht een steeds grotere rol: onder bepaalde voorwaarden kunnen burgers ook via die weg de overheid aanspreken.

Context
In deze cursus staat het grensvlak tussen bestuursrecht en privaatrecht centraal. Het onderscheid tussen bestuursrecht en privaatrecht wordt in een historisch en theoretisch kader geplaatst. Dit onderscheid is echter niet statisch maar aan veranderingen onderhevig, onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen. Is er in onze samenleving sprake van een claimcultuur, nu de overheid via diverse wegen aansprakelijk kan worden gesteld, en wat voor effect heeft dat op de slagvaardigheid van het overheidsoptreden bij de aanpak van belangrijke maatschappelijke vraagstukken?  Is het wenselijk dat belangengroeperingen gebruik maken van hun collectieve actierecht om overheidsmaatregelen af te dwingen en op die manier de democratische besluitvorming omzeilen? Maakt de overheid misbruik van haar positie wanneer zij als eigenaar eisen stelt via privaatrechtelijke instrumenten, die zij als bestuursorgaan niet kan stellen en wat betekent dit voor de rechtsbescherming van burgers?

Algemene academische en juridische vaardigheden
In deze cursus leert de student om leerstukken te benaderen vanuit verschillende juridische perspectieven.  Actuele ontwikkelingen in het bestuursrecht en privaatrecht worden met elkaar in verband gebracht en in een (historisch en theoretisch) kader geplaatst.

NB. Niet in het examenprogramma in te brengen naast RGBUSBR008 Overheid en privaatrecht.

Plaats van deze cursus in het curriculum:
Gebonden keuzecursus in het Toga-traject
Vrije juridische keuze overige trajecten