Political Institutions and Democracy

Course goals

• Studenten hebben diepgaande kennis opgebouwd over het juridische kader en het functioneren van de democratie en haar politieke instituties. 
• Studenten zijn in staat kritisch te reflecteren op de wijze waarop het democratiebeginsel het Nederlandse staatsrecht en haar politieke instituties vormgeeft, met bijzondere aandacht voor het burgerperspectief. 
• Studenten kunnen kennis en inzichten uit de rechtswetenschap relateren aan voor het staatsrecht relevante wetenschapsgebieden zoals de politicologie en de bestuurskunde, met als doel verrijking van het juridisch discours. 
• Studenten kunnen een voor de politiek-juridische en ambtelijke praktijk relevant betoog gestructureerd en overtuigend overbrengen met bijzondere aandacht voor het visualiseren van verbanden.
• Studenten zijn in staat om een zinvolle bijdrage te leveren aan het publieke debat over representatie, verantwoording en legitimatie van  politieke instituties en de rol die het Nederlandse staatsrecht daarbij speelt.
• Studenten kunnen reflecteren op het eigen functioneren in groepsverband en op het functioneren van anderen

Content

Het vak Politieke instituties & democratie is het (eerste) vak van de master Staats- en Bestuursrecht. Centraal staan de legitimiteit van de samenstelling en het optreden van de politieke instituties en het collectieve aspect van governance: het organiseren van draagvlak onder burgers voor noodzakelijk beleid.

Democratie is vandaag de dag een van de meest populaire concepten ter wereld. Er is geen land dat niet tenminste in theorie een democratie genoemd wil worden. Nederland doet het in democratisch opzicht traditioneel goed, tenminste als we de wereldwijde lijstjes mogen geloven. Maar de democratie is ook in Nederland niet af, geen huis waarin we rustig kunnen gaan slapen. In ons staatsbestel krijgt de democratie vooral vorm via de politieke instituties (parlement, provinciale staten, gemeenteraden, waterschapsbesturen e.d.). Het staatsrecht kent traditioneel echter een voortdurende spanning tussen gekozen en ongekozen bestuur, tussen democratische en technocratische legitimatie. En deze spanning heeft een groot stempel gedrukt op ons constitutionele bestel. Daarbij komt dat politieke instituties in veel Westerse landen, waaronder Nederland, onder druk staan. Veel burgers voelen zich niet goed vertegenwoordigd door die instituties.

In dit vak bezien we welke gevolgen die evoluties hebben voor het functioneren van de politieke staatsmachten: regering en parlement. In de bachelor hebben studenten al kennisgemaakt met de belangrijkste staatsrechtelijke basisbegrippen en het instrumentarium.
In dit vak gaan we een stap verder en onderzoeken we, soms aan de hand van andere wetenschapsgebieden zoals de politicologie en de bestuurskunde, hoe de democratie in Nederland zich ontwikkelt, waar de bedreigingen voor het democratisch gehalte van overheidsbestuur liggen, en hoe invulling wordt, of kan worden gegeven aan democratic governance in een geglobaliseerd en gedigitaliseerd land. Daarnaast is aandacht voor de uitwerking van het democratiebeginsel in het staatsrecht. Zo is er aandacht voor het wetgevingsproces, verantwoording van het bestuur jegens de volksvertegenwoordiging, constitutionele verandering, nieuwe vormen van burgerparticipatie, en de constitutionele inbedding van referenda. Centraal staan drie kernconcepten van het staatsrecht, namelijk representatie, verantwoording en legitimatie.
   

• Verplichte cursus in de master Staats- en bestuursrecht