Multilingualism within Dutch: Information Exchange and Expressiveness

Course goals

Content

Meertaligheid treffen we aan binnen een samenleving en binnen een individu. We denken bij meertaligheid dan typisch aan de aanwezigheid/beheersing van verschillende talen, zoals bijv. Nederlands + Engels, Turks + Nederlands, of Engels + Spaans. Meertaligheid komt echter ook voor binnen een taal, bijvoorbeeld binnen het Nederlands. Eén vorm van 'binnentaalse' meertaligheid bestaat in de vorm van dialectvariatie. Naast het Standaardnederlands worden er tal van dialecten gesproken binnen Nederland (en Vlaanderen). Een spreker die zowel de Standaardvariëiteit als de dialectvariëiteit beheerst, is feitelijk tweetalig; hij of zij beheerst twee taalsystemen. Een tweede vorm van 'binnentaalse' meertaligheid bestaat in 'vormen van taalgebruik': informatie kan in verschillende talige 'verpakkingen' ('information packaging') worden overgedragen met het doel om de afstemming en informatieoverdracht van spreker op hoorder te optimaliseren. De 'neutrale' zin 'Jan heeft een dikke buik' kan vormelijk (bijv. syntactisch, morfologisch, lexicaal, prosodisch) worden aangepast om een bepaald type informatie toe te voegen, die nuttig is voor de hoorder. Zo drukt de zin 'JAN die heeft een dikke buik (, niet PIET)' contrast uit. En de zin 'Die kluns van een Jan heeft me een dikke pens!' heeft een zwaar emotionele lading. We spreken in dit laatste geval van expressief taalgebruik. Dit talig afstemmen op de hoorder (of lezer) en het talig weergeven van je gevoelens is overigens iets wat we ook aantreffen in poëzie of andere vormen van creatief taalgebruik (bv. kinderrijmpjes).

In deze cursus raak je dus bekend met verschillende dimensies van meertaligheid binnen het Nederlands. We bespreken niet alleen variatie tussen sprekers (dialectvariatie), maar ook variatie binnen sprekers. Voorbeelden hiervan zijn registervariatie (bijv. het taalgebruik van sportverslaggevers), expressieve taalvariatie (vormvariatie als gevolg van emotie) en discourse-gerelateerde taalvariatie (taalkeuzes die beïnvloed worden door informatiestructuur). Daarnaast zullen we uitstapjes maken naar de taalverwerving: hoe leer je als kind en als tweedetaalleerder om een voor de situatie passende taalkeuze te maken?