Normative Thinkers on Public Governance

Course goals

Na afronding van deze cursus heeft de student:

• kennis en begrip van een aantal klassieke denkbeelden over rechtvaardig besturen en organiseren en is in staat tot kritische en comparatieve reflectie op deze theorieën;
• kennis en begrip van de voor besturen en organiseren relevante basis van de steundiscipline politieke filosofie en inzicht in het belang van deze basis voor publieke vraagstukken.

Daarnaast is de student in staat:

• om op basis van de inhoud van de cursus in de vorm van een zelfstandig gefaciliteerd moreel beraad een concreet ethisch vraagstuk te overwegen;
• de in de cursus behandelde theoretische denkbeelden te gebruiken bij het analyseren van actuele praktijken op het gebied van besturen en organiseren.

Content

Hoe ziet een rechtvaardige samenleving eruit? Aan wie dient het landsbestuur te worden toevertrouwd? Wat is een 'goede' bestuurder? Welke kennis en vaardigheden moet een bestuurder in huis hebben? Hoe zou het ‘sociaal contract’ tussen overheid, bedrijf en burger er idealiter uitzien? Waarom zou je eigenlijk het gezag van de overheid moeten accepteren? Dit zijn een aantal klassieke vragen die gaan over moraliteit en rechtvaardigheid in de wereld van bestuur en organisatie. 

Plato (427-347 v. Chr.), die leefde in Athene waar het democratisch gedachtegoed op dat moment breed gedragen werd, gaf een radicaal anti-democratisch antwoord: bestuur moet worden overgelaten aan experts. 

Machiavelli (1469-1527) leefde in Florence, in een turbulente periode waarin vele 'kleine' heersers zich staande probeerden te houden. Hij zag dat wie niet overwon, zelf overwonnen werd en presenteerde daarom een aantal strategieën om bestuurlijk te overleven. 

Max Weber (1864-1920) stelde, in de roerige geboortejaren van de Duitse Weimar-republiek, kort na de Eerste Wereldoorlog, dat de politiek een beroep maar ook een roeping dient te zijn, waarbij het draait om het nemen van verantwoordelijkheid. Van Webers hand is ook de inmiddels klassieke beschrijving van de bureaucratische organisatievorm. Weber voorzag dat deze organisatievorm de geschiedenis van de 20ste eeuw zou bepalen. 

Hannah Arendt (1906-1975), de uit Duitsland gevluchte filosofe , schreef veel over de werking van bureaucratie. Zij wijst op de banaliteit van het kwaad en op de duistere kanten van de bureaucratische effectiviteit. 

Amartya Sen (1933) is een Indiaas filosoof en econoom. In The Idea of Justice zet hij zijn begrip van rechtvaardigheid uiteen, waarbij de nadruk ligt op de rol van publiek redeneren en het democratisch debat.

Michael Sandel (1953), politiek filosoof en verbonden aan Harvard University, brengt de discussies over sturing en moraliteit terug naar onze eigen tijd. Hij stelt dat de samenleving in elk geval niet klakkeloos op basis van meritocratische principes moet worden ingericht. 

De bespreking van elk van deze auteurs begint steeds met een hoorcollege. Hierin lichten we de achtergrond van elke denker toe aan de hand van de tijd waarin deze leefde en de plaats waar het werk dat we bespreken werd geschreven. 
In de hoorcolleges worden daarnaast belangrijke thema’s en stromingen uit de ethiek en politieke filosofie besproken. 
In leergroepbijeenkomsten wordt ingegaan op de oorspronkelijke teksten van normatieve denkers over rechtvaardig besturen en organiseren. Deze bijeenkomsten hebben het karakter van een leesclub: we discussiëren over thema's en analyseren actuele casussen en onderliggende ethische dilemma’s. Het leren van elkaar staat tijdens de bijeenkomsten centraal. 
De inzichten en denkwijzen van de auteurs worden gekoppeld aan actuele politiek-bestuurlijke casuïstiek in de vorm van een door studenten zelf gefaciliteerd actualiteitsberaad. 
In deze cursus gaat speciale aandacht uit naar het begrijpen van normatieve teksten, en het kritisch reflecteren op en collectief overwegen van normatieve vraagstukken. 

Sociale en professionele vaardigheden
In deze cursus is een training in moreel beraad opgenomen.